PRZEJŚCIE
DO STRONY GŁÓWNEJ

Kleryk-akolita jako nadzwyczajny szafarz Komunii Świętej

Fragmenty instrukcji, dotyczących kleryka-akolity:

  1. Kongregacja Wychowania Katolickiego, Instrukcja o liturgicznej formacji w seminariach, Watykan, 3 VI 1979 r.
  2. Episkopat Polski, Zmodyfikowana instrukcja w sprawie posług oraz święceń udzielanych w seminariach duchownych, Warszawa, 4 V 1982 r.

Wyboru dokonał dr Wojciech Kosek

Proszę tu kliknąć, aby pobrać ten sam tekst w formacie: a/. Word, b/. PDF

Zestawiono poniższe fragmenty dla uzasadnienia następującej tezy:

Kleryk-akolita podczas praktyki w parafii nie ma prawa udzielać Komunii Świętej po to tylko, aby:

  1. mógł nabrać wprawy w tej świętej czynności,
  2. lub aby mógł być oceniony przez przełożonych, czy pod względem szafowania Komunii Świętej nadaje się do kapłaństwa;

Kleryk-akolita:

  1. może udzielać Komunii Świętej podczas Mszy Świętej wtedy i tylko wtedy, gdy zachodzi prawdziwa konieczność, tj. gdyby Msza Święta bardzo się przedłużyła z powodu (nie sztucznie wywołanego) braku zwyczajnych szafarzy Eucharystii.
  2. podczas praktyki podlega takim samym przepisom, jak wszyscy akolici, a więc także jak akolici nie będący klerykami,
  3. jako ten, któremu Kościół udziela możliwości udzielania Komunii Świętej, w świetle prawa jest tylko szafarzem nadzwyczajnym.

Ponadto na początku podano zasadę, według której kleryk-akolita ma obowiązek czekać, aż kapłan poda mu święte postaci Eucharystii dla Jej udzielania wiernym.

Aby ułatwić Czytelnikowi zapoznanie się z teologiczną zasadą hierarchiczności funkcji i posług wobec Najświętszej Eucharystii, podkreślenia użyto dla wyrazów:

  1. swoje, swe (posługi, funkcje)
  2. własne (posługi, funkcje),
  3. stopniowe (dochodzenie do kapłaństwa; wprowadzać; przygotowywać się)

OWMR 162. W rozdawaniu Komunii świętej mogą kapłanowi pomagać inni obecni prezbiterzy. Jeśli ich nie ma, a liczba przystępujących jest znaczna, kapłan może wezwać do pomocy szafarzy nadzwyczajnych, to jest ustanowionego obrzędem akolitę lub także innych wiernych, którzy zostali do tego prawnie upoważnieni  [1]. W razie potrzeby kapłan może jednorazowo upoważnić do rozdawania Komunii świętej odpowiednich wiernych  [2].

Szafarze ci przystępują do ołtarza dopiero po przyjęciu Komunii świętej przez kapłana i z jego rąk otrzymują naczynia zawierające postacie eucharystyczne, jakie mają rozdawać wiernym.

Kongregacja Wychowania Katolickiego

Instrukcja o liturgicznej formacji w seminariach

Watykan 1979

Porównaj w Internecie: http://www.kkbids.episkopat.pl/ uploaded/a22/I%20KONGREGACJA.pdf

13. Aby alumni prawdziwie doświadczali tajemnicy Kościoła jako społeczności hierarchicznej, odznaczającej się zróżnicowaniem członków i posług, trzeba by w seminarium byli diakoni, akolici i lektorzy, przepojeni duchowością własnej posługi i aby wykonywali swe funkcje w czynnościach liturgicznych.  [3] W ten sposób jasno ukazywać się będzie alumnom zadanie właściwe kapłańskiej posłudze, jak również zadania diakonów, lektorów i akolitów. …
14. Ważne jest, aby zazwyczaj cała wspólnota gromadziła się na uczestnictwo w liturgii; niekiedy jednak pożyteczne będzie sprawowanie jakiejś czynności liturgicznej w mniejszym zgromadzeniu, np. z udziałem alumnów, którzy dopiero co wstąpili do seminarium i potrzebują katechezy liturgicznej, o której była mowa wyżej w nr 8, albo w seminariach regionalnych – z udziałem alumnów tej samej diecezji, albo w innych okolicznościach. Trzeba jednak pamiętać o tym, aby takie zgromadzenia nie naruszały jedności całej wspólnoty i aby były zachowane przepisy Stolicy Świętej [4]

15. Należy więc dbać o to, aby jasno uwydatniała się eklezjalna natura zgromadzenia liturgicznego. …. Stosowną więc jest rzeczą, aby alumni seminarium, a zwłaszcza diakoni, otaczali swego biskupa w większe uroczystości, szczególnie w ciągu Paschalnego Triduum lub w innych okolicznościach, zgodnie z tradycją diecezji, i aby wówczas pełnili posługi wynikające ze święceń lub z przyjętego upoważnienia, czy to w kościele katedralnym czy to w innych kościołach, w których biskup celebruje. …

d) Sama celebracja

16. Niech alumni pamiętają, że czynności liturgiczne nie są czynnościami prywatnymi, lecz celebracjami Kościoła, które należą do całego ciała Kościoła, ukazują je i tworzą; są przeto normowane prawami Kościoła [5] Dlatego sprawowanie liturgii w seminarium winno być wzorowe zarówno pod względem obrzędowym, jak duchowym i duszpasterskim  [6], tak z zachowaniem przepisów i tekstów ksiąg liturgicznych jak i zasad podanych przez Stolicę Apostolską i przez konferencję biskupią.

17. Aby alumni z większym duchowym pożytkiem mogli wchodzić w bogactwa liturgii oraz praktycznie się przygotować do przyszłej posługi, należy zachować zdrową różnorodność w sposobie sprawowania czynności liturgicznych oraz uczestniczenia w nich.  [7]

Różnorodność ta będzie dotyczyć sposobu sprawowania Mszy świętej, celebracji słowa Bożego, celebracji pokutnych lub chrzcielnych, struktury błogosławieństw; obrzędy będą sprawowane z większą lub mniejszą okazałością, będą przystosowane do różnych okoliczności i wymagań; z uwzględnieniem zezwoleń lub zaleceń ksiąg liturgicznych oraz postanowień Stolicy Apostolskiej.

Chodzi tu o umiejętność prawidłowego wyboru spośród wielu możliwości zaofiarowanych przez księgi liturgiczne, o wybór nowych tekstów, o ich układanie i wypowiadanie dostosowane do różnych okazji (prośby w modlitwie powszechnej, zachęty). Obowiązkiem profesorów seminarium jest nie tylko świadczenie pomocy alumnom i pokierowanie nimi, lecz także cierpliwie ich poprawianie, tak aby przyswoili sobie właściwe pojęcie liturgii, oparte na poczuciu Kościoła i na jego nauce.

W ten sposób przyszli kapłani skutecznie nauczą się nie tylko stosować w praktyce duszpasterskiej różne możliwości stwarzane przez odnowioną liturgię, lecz także przywykną zachowywać słuszne granice.

e) Przygotowanie alumnów do przyszłych zadań duszpasterskich w dziedzinie liturgii

20. Starannie należy dbać o to, aby alumni byli przygotowani do przyszłych zadań duszpasterzy i przewodników liturgicznego zgromadzenia wiernych. Niech nauczą się wszystkiego, co dotyczy godnego sprawowania liturgii, a zwłaszcza Mszy świętej.  [8]

Trzeba jednak unikać w tej dziedzinie dwóch błędów:

1) Aby alumni nie pojmowali i nie przeżywali celebracji liturgicznej jako zwykłego ćwiczenia mającego ich przygotować do przyszłej posługi duszpasterskiej; winni tutaj i teraz, zgodnie ze swoją obecną sytuacją świadomie, mądrze i pobożnie uczestniczyć w misterium liturgii. …
21. Niech alumni starają się przez odpowiednie ćwiczenia duszpasterskie wprowadzać w czyn to, czego doświadczyli i czego się nauczyli w seminarium. Czasem odpowiednim dla bezpośredniego wtajemniczenia w posługę liturgiczną, dzięki czemu alumni zostają wprowadzeni w funkcje, jakie mają wykonywać w celebracjach parafialnych, są różne okoliczności nadarzające się w ciągu roku szkolnego, przede wszystkim zaś wakacje, wreszcie – gdy chodzi o kurs bardziej intensywny – czas pod koniec studiów teologicznych, gdy przyszli kapłani, wyświęceni już na diakonów, mają większe możliwości posługiwania w liturgii. Aby zaś to wtajemniczenie odpowiadało swemu celowi i sprzyjało przygotowaniu alumnów, winno się odbywać pod kierunkiem i kontrolą profesorów seminarium lub osób odpowiedzialnych za liturgię w diecezji.  [9]

2. ZASADY DOTYCZĄCE POSZCZEGÓLNYCH CZYNNOŚCI LITURGICZNYCH

a) Msza święta i kult eucharystyczny

23. Trzeba więc nade wszystko, aby codzienne sprawowanie Eucharystii, mające swe dopełnienie w sakramentalnej Komunii, przyjmowanej godnie i w pełni dobrowolnie, było ośrodkiem całego życia seminarium i aby alumni świadomie w nim uczestniczyli.  [10]
Z wyjątkiem okoliczności, o których była mowa w nr 14, Msza święta winna być działaniem całej społeczności seminaryjnej, w którym każdy bierze udział zgodnie ze swoją sytuacją. Dlatego chwalebną jest rzeczą, jeżeli kapłani mieszkający w seminarium i nie zobowiązani z racji duszpasterskich do sprawowania Mszy świętej gdzie indziej, koncelebrują Mszę wspólnotową; podobnie, jeśli diakoni, akolici i lektorzy wykonują swoje posługi [11] ….

24. Godna polecenia jest w seminarium Komunia święta pod obiema postaciami, ponieważ wyraża pełniejszy kształt znaku  [12]; trzeba przy tym zachować zasady podane w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego oraz zarządzenia biskupów.

27. Poprzez udział we Mszy świętej z prawdziwą pobożnością i pogłębioną wiarą należy alumnów prowadzić ku gorącej pobożności eucharystycznej, w myśl encykliki Mysterium fidei oraz Instrukcji Eucharisticum mysterium [13] Należy im więc zalecać, aby po Komunii świętej jakiś czas trwali na modlitwie i aby w ciągu dnia przychodzili do kaplicy na modlitwę wobec Najświętszego Sakramentu. W pewnych dniach w roku może się odbywać wystawienie Najświętszego Sakramentu zgodnie z zasadami zawartymi w tejże Instrukcji  [14] i podanymi przez miejscowego ordynariusza. ….
32. Obok zgodnego z zasadami ksiąg liturgicznych sprawowania Mszy świętej i Liturgii Godzin należy zadbać o to, aby dzień Pański oraz główne obchody ku czci Chrystusa, Matki Najświętszej i świętych odznaczały się charakterem świątecznym i były dniami radości.

….

38. Sprawowanie tych obrzędów wraz z poprzedzającym je pouczeniem stworzy alumnom sposobność do wzajemnej modlitwy i ułatwi im lepsze zrozumienie zadań, jakie mają podjąć, ich znaczenia i obowiązków, a także wprowadzi ich w duchowość odpowiadającą poszczególnym posługom i święceniom. Zasadnicze elementy tego duchowego i doktrynalnego przygotowania do podjęcia obowiązków lektora i akolity można łatwo wyprowadzić z postanowień motu proprio Ad pascendum  [15] i Ministeria quaedam [16]

….

41. Niech lektorzy i akolici wykonują swoje posługi. Diakoni zaś, zanim zostaną dopuszczeni do prezbiteratu, niech przez pewien czas pełnią funkcje wynikające ze święceń, w seminarium lub w parafiach, lub też u boku swego biskupa.
42. Jasną jest rzeczą, że skoro Kościół dokonał tak znacznej zmiany dyscypliny i obrzędów związanych ze stopniami wiodącymi do kapłaństwa, wychowawcy seminarium winni zająć taką postawę i zastosować takie metody wychowawcze, aby ta nowa dyscyplina łatwiej przyniosła wszystkie swoje owoce.

–––––––––––––––––––

Episkopat Polski

Zmodyfikowana instrukcja w sprawie posług oraz święceń udzielanych w seminariach duchownych

(4 V 1982)

Porównaj w Internecie na stronie

Komisji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski: http://www.kkbids.episkopat.pl/index.php?id=183

4. Studia teologiczne są również okresem, w którym kandydat stopniowo dochodzi do święceń kapłańskich poprzez posługę lektora i akolity, kandydaturę do diakonatu i kapłaństwa, a wreszcie przez udzielenie mu święceń diakonatu.

5. Od strony wychowawczej stopniowe dochodzenie do kapłaństwa ma coraz bardziej mobilizować kandydata do pełnego wysiłku w dziele osobistej formacji; od strony religijnej ma go stopniowo wprowadzać w pełne zrozumienie istoty kapłaństwa służebnego; od strony eklezjalnej ukazuje wiernym organiczną strukturę Kościoła jako wspólnoty służb i charyzmatów.

6. Powierzenie posługi lektora i akolity zmierza do tego, by kandydaci do święceń stopniowo poprzez studium i praktykę przygotowali się do podwójnej służby kapłańskiej, jaką jest posługa słowa i służba ołtarzowi.

15. Akolita jest szafarzem nadzwyczajnym udzielania Komunii świętej w przypadku, gdy ci, którzy są do tego zobowiązani na podstawie KPK kan. 845 albo nie mogą tego obowiązku wypełnić z powodu choroby czy podeszłego wieku, albo zajęci są inną posługą duszpasterską, albo też gdy liczba przystępujących do Komunii św., jest tak wielka, że odprawianie Mszy św., zbytnio by się przedłużyło. W tych samych nadzwyczajnych okolicznościach można akolicie zlecić dokonanie wystawienia Najświętszego Sakramentu oraz repozycji dla adoracji wiernych.
16. Z uwagi na rosnące potrzeby duchowe wiernych biskupi uchylają klauzulę wprowadzoną przez 134 Konferencję Plenarną i pozwalają akolitom na wykonywanie uprawnień przysługujących im w dziedzinie Eucharystii w określonych niżej przypadkach.

17. Akolita może udzielać Komunii świętej:

      a) w czasie Mszy świętej,

          gdy z powodu wielkiej liczby komunikujących rozdzielanie Komunii św. przez celebransa przedłużyłoby znacznie Mszę św., chyba że może temu zapobiec pomoc innego kapłana lub diakona,

          gdy rozdzielanie Komunii św. sprawia celebransowi trudność z powodu wieku lub choroby i nie ma innego kapłana lub diakona, który by go wyręczył,

      b) poza Mszą św. może udzielić Komunii św. wiernym, a także zanieść ją chorym i starszym, odpowiednio przygotowanym, pozostającym w domu, w szpitalu lub w innym podobnym zakładzie, gdy kapłanom, na których spoczywa ten obowiązek, byłoby trudno go spełnić z powodu innych zajęć duszpasterskich lub choroby albo wieku podeszłego, a nie mogą być w tym wyręczeni przez diakonów.

18. Akolita może dokonać wystawienia Najświętszego Sakramentu do publicznej adoracji, a następnie repozycji, bez prawa udzielania błogosławieństwa:

      gdy nie ma kapłana i diakona,

      gdy obecnemu na miejscu kapłanowi byłoby trudno spełnić tę posługę z racji choroby, podeszłego wieku lub innej funkcji duszpasterskiej.

19. Właściwy duszpasterz miejsca osądza, czy w danej sytuacji istnieją warunki, by akolita, jako szafarz nadzwyczajny, mógł pełnić swoją posługę wobec Eucharystii.

20. Obrzędy udzielania Komunii św. oraz wystawienia Najświętszego Sakramentu przez akolitę zawarte są w Dekrecie Kongregacji Kultu Bożego: Komunia święta i kult tajemnicy eucharystycznej poza Mszą świętą.

21. Strojem akolity podczas Mszy świętej jest sutanna i alba; poza Mszą świętą sutanna i komża.


[1]  Por. Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, 3 kwietnia 1980, nr 10: AAS 72 (1980) 336; Instrukcja międzydykasterialna o niektórych kwestiach dotyczących współpracy wiernych świeckich w ministerialnej posłudze kapłanów, Ecclesiae de mysterio, 15 sierpnia 1997, art. 8: AAS 89 (1997) 871.
[2]  Por. niżej Dodatek. Upoważnienie do jednorazowego rozdawania Komunii świętej, s. (6).
[3]  Por. KL 28.
[4]  Por. Kongregacja Kultu Bożego, Instrukcja o mszach z udziałem małych grup, z 15 maja 1969; AAS 61(1969), ss. 806 nn.
[5]  Por. KL 23 i 26.
[6]  Por. niżej, nr 46.
[7]  Por. RFIS, nr 52.
[8]  Por. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja o kulcie Tajemnicy Eucharystii z 25 maja 1967: AAS 59(1967), nr 20, ss. 552-553.
[9]  Por. RFIS, nr 94, 97-99.
[10]  Por. RFIS, nr 52.
[11]  Por. wyżej, nr 10 i niżej, nr 41.
[12]  Por. Instrukcja o kulcie Tajemnicy Eucharystii, nr 32: AAS 59(1967), s. 558: „W tej bowiem formie (…) pełniej ujawnia się charakter Uczty eucharystycznej i dobitniejszy wyraz znajduje wola, mocą której nowy i wieczny Testament doznaje zatwierdzenia w Krwi Pańskiej, a nadto odniesienie Uczty eucharystycznej do uczty eschatologicznej w królestwie Ojca”.
[13]  Paweł VI, encyklika Mysterium fidei: AAS 57(1965), s. 770-773; Instrukcja o kulcie Tajemnicy Eucharystii, zwłaszcza nr 38 i 50; por. także Rytuał Komunia święta i kult Tajemnicy Eucharystycznej poza Mszą świętą, Typis Polyglottis Vaticanis 1973; DK 18.
[14]  Por. Instrukcja o kulcie Tajemnicy Eucharystii, nr 62-66.
[15]  Por. Paweł VI, motu proprio Ad pascendum z 15 sierpnia 1972, I c: AAS 54(1972), s. 539.
[16]  Por. Paweł VI, List apostolski Ministeria quaedam, 15 sierpnia 1972, V i VI: AAS 64 (1972), s. 532-533.